VIRUSSAFE VİZYON 2023 BAĞCILIK ÇALIŞTAYINDAYDI...
VIRUSSAFE, ULUDAĞ ÜNİVERSİTESİ ZİRAAT FAKÜLTESİNDEYDİ...

VIRUSSAFETM

Hava Temizleyicisi Olarak Satılan Ozon Jeneratörleri

Giriş ve Amaç
Hava temizleyicisi olarak satılan ozon jeneratörü ozon gazı üretir. Genellikle, ozon jeneratörü satıcıları bu ürünlerin her zaman güvenli ve iç ortamın hava kirliliği kontrolünde etkili olduğu yönünde insanların düşüncelerini etkileyecek şekilde açıklamalarda bulunurlar.  Neredeyse bir yüzyıl boyunca, sağlık uzmanları bu iddiaları reddettiler  (Sawyer, 1913; Salls, 1927; Boeniger, 1995; American Lung Association(Amerikan Akciğer Derneği), 1997; Al-Ahmady, 1997). Bu belgenin amacı, kapalı mekânlardaki ozon üreten cihazların kullanımıyla alakalı doğru bilgi sağlamaktır. Bu bilgiler şu anda mevcut olan en güvenilir bilimsel kanıtlara dayanmaktadır.
Bazı satıcılar bu cihazların Amerikan hükümeti tarafından onaylandığını belirtirler. Aksine, hiçbir bakanlık böyle bir onay vermemiştir. Bu iddialar ve yüksek konsantrasyonda ozon gazının sağlık problemlerine sebep olması yüzünden,  Amerika Birleşik Devletleri Çevre Koruma Ajansı’nın (EPA) danışmanlığında birçok bakanlık bu dokümanı hazırlayabilmek için çalışmalar yürüttü.Virussafe'in ürettiği ozon bir LCD televizyondan bile daha düşüktür.
Ozon nedir?
Ozon 3 oksijen atomundan oluşan bir bileşiktir. 2 oksijen atomu hayatı sürdürebilmemiz için gerekli olan oksijen molekülünü oluşturur. 3. oksijen atomu ozondan ayırılabilir ve diğer maddelerle birleşebilir. Böylece kimyasal bileşim değişir. Bu üreticilerin iddialarının temelini oluşturan diğer maddeler ile reaksiyon yeteneğidir.
Ozon sağlığa nasıl zararlıdır?
Bu kimyasal özellik yüksek konsantrasyondaki ozonun vücut dışındaki organik bileşiklerle reaksiyon vermesini sağlar. Bu sağlık sorunlarına sebep olur. Ozon solunduğunda akciğere zarar verir. Düşük miktarda göğüs ağrısı, öksürük, nefes darlığı ve boğazda tahrişe neden olur. Astım gibi kronik solunum yolu hastalıkları daha da kötüye gidebilir ve solunum yolu enfeksiyonları ile mücadelede vücudun yeteneğini azalır. İnsanların ozona hassasiyetleri farklıdır. Ozona maruz kaldığında sağlıklı insanlar bile solunum problemleri yaşayabilir. Egzersiz sırasında ozona maruz kalmak, daha fazla ozon solunduğundan daha fazla olumsuz etki eder. Ozonun zararlı etkilerinden kurtulmak, ozonun düşük yoğunlukta kısa süreli maruz kalınmasıyla olur. Yüksek yoğunlukta veya uzun süre maruz kalındığında sağlığı daha fazla etkiler ve iyileşme ihtimali azalır (US EPA, 1996a, 1996b).
Ozon cihazları üreticileri ve satıcıları ozonu tanımlarken sıklıkla yanıltıcı terimler kullanırlar. “Enerji verilmiş oksijen”, “saf hava” gibi ifadeler sanki ozon oksijenin sağlıklı bir türüymüş gibi anlamlar ortaya çıkarır. Ozon oksijenden çok farklı kimyasal ve toksikolojik özelliklere sahip zehirli bir gazdır. Çeşitli federal kurumlar ozona maruz kalma miktarını sınırlayan sağlık standartları veya öneriler oluşturdu. Bu sınırlar Tablo 1'de özetlenmiştir.

Sağlık üzerine etkileri

Risk Faktörleri

Sağlık Standartları *

Potansiyel Riskleri:

  • Akciğer fonksiyonlarında azalma
  • Astımın şiddetlenmesi
  • Boğazda tahriş ve öksürük
  • Göğüs ağrısı ve nefes darlığı
  • Akciğer iltihabı
  • Solunum yolu enfeksiyonlarında artış

Riski arttıran faktörler:

  • Havadaki ozon yoğunluğu
  • Sağlığı olumsuz yönde etkileyen etkilere daha uzun süre maruz kalmak
  • Solunumu arttıran aktiviteler (Örn: Spor)
  • Önceden var olan akciğer hastalıkları                   (Örn:  Astım)
  • Gıda ve İlaç İdaresi (FDA) göre tıbbi cihazların ozon çıkışı 0.05 ppm'den fazla olmamalı.
  • Mesleki Güvenlik ve Sağlık İdaresi (OSHA) göre çalışanlar 8 saat boyunca  0.10 ppm fazla konsantrasyona maruz kalmamalı
  • Mesleki Güvenlik ve Sağlık Ulusal Enstitüsü (NIOSH) göre 0.10 ppm üst limit .
  • Ulusal Hava Kalitesi standardı 8 saat boyunca 0.08 ppm konsantrasyon. (bakınız: www.epa.gov/air/caa/title1.html#ib)

(* ppm =million başına miktarı)

"İyi Ozon" ve "Kötü Ozon" diye bir kavram var mı?
ABD Çevre Koruma Ajansı (EPA) tarafından kullanılan “Uzakta olsun, yakında olmasın” ifadesi üst ve alt atmosferdeki ayrımı yapmak için kullanılır. Üst atmosferdeki ozon - "stratosferik ozon" olarak adlandırılan - güneşten gelen ultraviyole radyasyonu filtrelenmesinde yardımcı olur. Stratosferdeki ozonun koruyucu olmasına rağmen, soluduğumuz havdaki ozon solunum sistemi için zararlı olabilir. Çevreden salınan kimyasallarla (örneğin, otomobil  ve endüstriyel tesislerin kimyasal emisyonu)  güneşin reaksiyonundan zararlı düzeyde ozon ortaya çıkabilir. Zaralı konsantrasyonlardaki ozona genellikle azot dioksit ve hidrokarbonlar gibi diğer kirletici maddelerin yüksek konsantrasyonları eşlik eder. Diğer kimyasallarla birlikte olsun olmasın, ozon zararlıdır.
Ozon jeneratörleri iç ortam hava kirliliği kontrolünde etkili mi?
Eldeki bilimsel kanıtlar kamu sağlığı standartlarını aşmayan konsantrasyonlardaki ozonun iç ortam hava kirliliğini azaltmak için çok az bir potansiyele sahip olduğunu göstermektedir.
Bazı üreticiler veya satıcılar ozonun neredeyse bütün kimyasal kirleticilerle reaksiyona girip zararsız hale getirdiğini ileri sürmektedirler. Bu yanıltıcıdır.

  • İlk olarak, bilimsel araştırmalar göstermiştir ki iç ortamda bulunan kimyasallar ile ozonun reaksiyonu aylar hatta yıllar alabilir (Boeniger, 1995). Ozon birçok kimyasalla reaksiyon vermez.  Bazı satıcıların iddialarının aksine bilimsel araştırmalar ozonun karbon monoksitin (Salls, 1927; Shaughnessy et al., 1994)  veya formaldehitin (Esswein and Boeniger, 1994) giderilmesinde etkili olmadığını gösterir.
  • İkinci olarak, ozonla kolayca reaksiyona giren kimyasal maddelerin çoğu için reaksiyon veya yan ürünleri zararlı olabilir (Weschler ve arkadaşları, 1992a, 1992b, 1996., Zhang ve Lioy, 1994). Örneğin, bir laboratuar deneyinde ozon ile havadaki kimyasal maddeler reaksiyona sokuldu. Bu işlemde çeşitli aldehitler üretildi ve organik maddelerin havadaki yoğunluğu arttı (Weschler, et. al., 1992b). Aldehitlere ek olarak, formik asidin yoğunluğuda arttı (Zhang and Lioy, 1994). Yeterli miktarda ortaya çıktıklarında akciğerde tahriş yapabilir. Ozon ile diğer kimyasalların reaksiyonlarından ortaya çıkan potansiyel yan ürünler birbirleriyle oldukça reaktiftir ve aşındırıcı-tahriş edici yan ürünler ortaya çıkar (Weschler and Shields, 1996, 1997a, 1997b). Meydana gelen kimyasal reaksiyonların karmaşıklığı göz önüne alındığında, tam olarak ozon varlığında karmaşık kimyasal etkileşimleri anlamak için daha fazla araştırma gereklidir.
  • Üçüncü olarak, ozon havadaki toz ve polen gibi alerji yapan parçacıkları ortadan kaldıramaz.  Ancak, bazı ozon jeneratörleri  "iyon jeneratörü" ya da "iyonlaştırıcı" ile aynı ünitede üretilmektedir. Bir iyonlaştırıcı havaya negatif  (ve / veya pozitif) yüklü iyonlar dağıtan bir cihazdır. Bu iyonlar havadaki parçacıklara negatif veya pozitif yük vererek birleşirler. Bu parçacıklar duvar veya mobilya gibi yakın yüzeylere ya da birbirine bağlanabilir. Son deneylerde, iyonizerlerin havadaki toz, sigara dumanı, polen veya mantarları yok etmede  yüksek etkili parçacık ve elektrostatik filtrelerden daha az etkili olduğu ortaya çıkmıştır (Shaughnessy et al., 1994; Pierce, et al., 1996). Ancak, elektrostatik filtreler, iyon jeneratörü, ya da pilili filtreler dahil partikül hava temizleyicilerin etkililiği değiştiği diğer deneylerden anlaşılmaktadır(U.S. EPA, 1995).Virussafe'in ürettiği ozon bir LCD televizyondan bile daha düşüktür.

Kamu sağlığı standartlarını aşmayan konsantrasyonlarda ozonun birçok kokuya neden olan kimyasalları ortadan kaldırmada etkili olduğunu gösteren kanıt yoktur.

  • Temsili tahnit atölyesinde formaldehit konsantrasyonu (formaldehit ana koku üreticidir) üretmek için tasarlanan bir deneyde, ozon formaldehit konsantrasyonunu azaltmak için hiçbir etki etmemiştir (Esswein and Boeniger, 1994). Diğer deneylerde göstermiştir ki ozon kokuyu maskeleyebilir ancak gideremez  (Witheridge and Yaglou, 1939). Ozon kokuyu gidermek için havalandırma sistemlerinde uygun değildir (ASHRAE, 1989).
  • Ozonun kokuyu gidermede etkili olduğunu gösteren bazı bilimsel çalışmalar olsa da, ozon koku yayan sadece bazı kimyasallarla reaksiyona girer . Örneğin, bazı deneylerde, ozonun koku yayan ve rahatsız edici bir kimyasal olan akrolein ile reaksiyon verdiği düşünülmektedir (US EPA, 1995).

Kamu sağlığı standartlarını aşmayan konsantrasyonlarda kullanıldığında, ozon virüs, bakteri, küf veya diğer biyolojik kirletici kaldırmada etkili değildir.

  • Bazı veriler düşük seviyedeki ozonun bazı organizmaların büyümesini engellediği ve sayılarını azalttığını belirtir. Fakat ozon konsantrasyonu halk sağlığı standartlarından 5-10 kat daha fazla olmalıdır ki bunları gerçekleştirebilmeli (Dyas, et al.,1983; Foarde et al., 1997).
  • Yüksek konsantrasyonlarda bile ozonun biyolojik kirletici maddelere karşı etki etmeyebilir (Foarde et al, 1997). Başka bir deyişle, ozon jeneratörleri tarafından üretilen ozon biyolojik etmenlerin büyümesini engelleyebilir, fakat insan sağlını etkilemeyecek yoğunlukta hava temizlemesi mümkün değildir. Hatta yüksek seviyede ozon, gözenekli malzemeye yerleşmiş kirletici maddeleri etkilemeyebilir.

Üreticilerin talimatlarını izlesem zarar görür müyüm?
Bazı kontrollü çalışmaların sonuçları göstermiştir ki kullanıcı üreticinin talimatlarını izleğinde bile önemli ölçüde yüksek ozon yoğunluğu olabilir.
Piyasada ozon jeneratörü birçok marka ve modelleri vardır. Bunların ürettikleri ozon miktarı değişebilir. Birçok durumda, ozon jeneratörleri halk sağlığı standartlarını aşmayacak miktarda ozon üretir. Fakat birçok etken iç ortam ozon yoğunluğunu arttırabilir. Böylece halk sağlık standartlarını aşabilir.

  • Bir çalışmada (Shaughnessy ve Oatman, 1991), "3000 metre kare kadar"  alan için üretici tarafından önerilen büyük bir ozon jeneratörü 350 metrekarelik odaya yerleştirilmiş ve yüksek bir ayarda çalıştırılmıştır. Odada ozon hızla son derece yüksek konsantrasyonlara ulaştı( halk sağlığı sınır değerlerinin 5-10 kat daha fazla olan 0,50-0,80 ppm).
  • Bir EPA çalışmada, birçok cihaz evin farklı yerlerine yerleştirildi. Kapılar dönüşümlü olarak açılıp kapandı. Aynı şekilde havalandırma sisteminde dönüşümlü olarak açılıp kapandı. Sonuç gösterdi ki kapılar kapalıyken bazı ozon jeneratörleri 0.20 - 0.30 ppm yoğunlukta ozon üretti. Kapılar açık ve yüksek ayarda çalıştırıldığında yoğunluk 0.12 - 0.20 ppm arası değişti. Kapılar açık ve yüksek hızda çalıştırılmadığı zamanda ise yoğunluk standartların altında kalmıştır(US EPA, 1995).
  • Yukarıda belirtilen ozon yoğunluğu dış ortamdaki ozon yoğunluğundan hariç tutulmuştur. Dış ortamdan gelen ozon yoğunluğu genelde   0.01- 0.02 ppm civarındadır, fakat  0.03 - 0.05 ppm seviyelerine ulaşabilir (Hayes, 1991; U.S. EPA, 1996b; Weschler et al., 1989, 1996; Zhang and Lioy; 1994). Eğer dış ortamdaki ozon miktarı da buna dahil edilirse ozon miktarı daha yüksek olur ve riski arttırır.
  • Hiçbir çalışmada birden fazla cihaz aynı anda çalıştırılmamıştır. Birden fala cihazın aynı anda çalışması durumda ozon çıkışı aşırı artacak ve aynı şekilde ozona maruz kalma riski artacaktır.Virussafe'in ürettiği ozon bir LCD televizyondan bile daha düşüktür.

Ozon jeneratöründen ozon çıkışını kontrolünü sağlamak niçin zor?
Bir ozon jeneratörü tarafından üretilen ozonun konsantrasyonu birçok faktöre bağlıdır. Eğer büyük bir alan yerine küçük bir alanda; eğer kapılar açık yerine kapalıysa;  eğer odada mobilya sayısı az ise (Malzemeler ozonu emebilir); eğer havalandırma az ise; güçlü veya birden fazla cihaz kullanılırsa ozon yoğunluğu son derece yüksek olur.
Kişinin ozon jeneratörüne yakın mesafede durması ozona maruz kalmasını etkiler. Ozon yoğunluğu mesafe arttıkça azalır.
Üreticiler ve satıcılar kullanıcılara kullanılacak ortam için uygun büyüklükte cihazlar tavsiye ederler. Ne yazık ki, bazı üreticilerin tavsiyeleri halk sağlık limitini sağlayacak kadar hassas olmayabilir. Daha güçlü bir makine kullanarak aşırı ozona maruz kalma riskini artırır.
Ozon jeneratörlerinin genellikle ozon çıkışı kontrol edilebilir olur. Bu cihazların ozon çıkışı genellikle kontrol ayarı ile orantılı değildir. Kontrol ayarı ile çıkış ilişkisi cihazlar arasında farklılık gösterebilir. Bu zamana kadar yapılan deneylerde, yüksek ayardaki cihazların orta ayarda cihazlara göre 10 kat daha fazla seviyede ozon ürettiği görülmüştür (US EPA, 1995). Bazı cihazlarda, üreticinin talimatlarına göre oda büyüklüğü için kontrol ayarı vardır ve böylece farklı oda boyutları için uygun olan ayarı gösterir. Ancak, oda büyüklüğü ve ozon düzeylerini etkileyen sadece bir faktördür.
Ayrıca, kullanıcılar eğer ozon kokusu alıyorlar ise daha düşük seviyede çalıştırmalılar, fakat ozon kokusu alma hassaslığı kişiden kişiye değişir.
Ozon boş alanlarda kullanılabilir mi?
Ozon su temizlemede kullanılmaktadır fakat sudaki ozonun kimyası ile havadaki ozonun kimyası aynı değildir. İnsanların olmadığı ortamlarda yüksek yoğunlukta ozon havadaki bazı kimyasal ve biyolojik kirleticilerin giderilmesinde kullanılır. Fakat bu işlem sonrasında bazı kimyasal yan ürünler ortaya çıkar (Dunston and Spivak, 1997). Bazı durumlarda yüksek konsantrasyon ozon uygun olabilir. Ozon iç mekânda bitkilere, kauçuğa, kumaşa, elektrik kablolarına zarar verebilir(U.S. EPA, 1996a).
İç ortam hava kirliliği kontrolünde diğer yöntemler neler?
İç ortam hava kirliliğini azaltmak için etkinliğine göre sıralı 3 yaklaşım şunlardır:

  • Kaynak Denetimi: Kirlilik kaynaklarının elemine edilmesi veya kontrol edilmesi.
  • Havalandırma:  Dış ortamdan havalandırma sayesinde kirliliğin seyreltilmesi.
  • Hava Temizleme: Kanıtlanmış hava temizlenme metotları sayesinde kirliliğin ortadan kaldırılması.

Kaynak kontrolü en etkili yöntemdir. Bu iç ortam hava kirliliğine sebep olan materyal ve ürünlerin en aza indirgenmesini, nem ve nem kontrolü, ıslak veya nemli yüzeylerin temizlenmesi ve dezenfeksiyon gibi biyolojik kirlenmeleri en az indirgemek için yapılan uygulamaları içerir.
Dış hava havalandırma da etkili ve yaygın kullanılan bir yöntemdir. Havalandırma yöntemi kirlilik kaynağının yanında mekanik bir havalandırma mekanizmasıdır.
Hava temizleme genellikle kendi başına yeterli olarak kabul edilmez, ama bazen kaynak kontrolü ve havalandırmayı tamamlamak için kullanılır. Hava filtreleri, elektronik partikül hava temizleyiciler ve iyonlaştırıcılar genellikle havadaki partiküllerin kaldırmak için kullanılır ve gaz absorbe eden malzemeler bazen kaynak kontrolü ve havalandırmanın yetersiz olduğunda yerlerde kullanılır.
Sonuç
Saf olarak veya diğer kimyasallarla birleşmiş halde, ozon sağlığa zararlı olabilir.
Solunduğunda, ozon akciğerlere zarar verebilir. Ozon göreceli olarak düşük miktarda göğüs ağrısı, öksürük, nefes darlığı ve boğaz tahrişe neden olabilir. Ayrıca astım gibi kronik solunum yolu hastalıkları daha da kötüleşir, bunun yanı sıra solunum yolu enfeksiyonları mücadele için vücudun kabiliyeti azalır.
Bazı çalışmalar bir üreticinin talimatlarına uyulduğunda bile ozon jeneratörü tarafından üretilen ozon konsantrasyonunun sağlık standartlarını aşabileceğini göstermektedir.
Ozonu üreten cihaz, ortamın büyüklüğü, ozonla reaksiyon veren maddelerin varlığı, dış ortam ozon yoğunluğu ve havalandırma ozon yoğunluğunu belirler. Bu faktörler ozon yoğunluğunu kontrol etmeyi zorlaştırır.
Eldeki bilimsel kanıtlar halk sağlığı standartlarını aşmayan konsantrasyonlarda ozonun hava kirliliği kontrolünde genellikle etkisiz olduğunu göstermektedir.
Ozonun hava kirliliğini gidermek için halk sağlığı standartlarını büyük oranda aşması lazım. Bu süreç çersinde ozonun kimyasal maddeler ile reaksiyonu sonucu aşındırıcı ve tahriş edici maddeler ortaya çıkabilir.

 

Mesafeli Satış Sözleşmesi - Gizlilik Politikası